ایستگاه تحقیقات ماهیان دریایی بندر امام خمینی (ره)

ایستگاه تحقیقات ماهیان دریایی بندر امام خمینی در سال ۱۳۷۲ تأسیس شد. فعالیت های تحقیقاتی ایستگاه با پژوهش در مورد تکثیر ماهی هامور خال نارنجی Epinephelus coioides آغاز شد. در ادامه فعالیت تحقیقاتی در ارتباط با تکثیر گونه های ماهیان بومی صبیتی و شانک زردباله انجام شد. همچنین دستورالعمل های فنی مولد سازی، پروش لارو و نرسری بچه ماهیان دریایی بومی نیز تدوین شد. همچنین از اواسط دهه ی ۹۰ شمسی بنا به نیاز روز افزون کشور به مولد ماهی باس دریایی آسیایی فعالیت ها در زمینه ی مولد سازی و تسریع تولید مولدین این گونه با روش های دستکاری هورمونی انجام و مولدین حاصل از این پروژه ها به بخش خصوصی در استان های جنوبی کشور منتقل شد.

ایستگاه تحقیقات ماهیان دریایی بندر امام خمینی یکی از مراکز تخصصی پژوهش و توسعه فناوری در حوزه تکثیر، پرورش و مدیریت پایدار منابع آبزیان دریایی در جنوب ایران است. این ایستگاه با بهره‌گیری از ظرفیت‌های طبیعی و شیلاتی خلیج فارس و منطقه ساحلی استان خوزستان، نقش مهمی در توسعه دانش فنی آبزی‌پروری دریایی، بومی‌سازی فناوری‌های تکثیر و پرورش گونه‌های ارزشمند و پشتیبانی علمی از توسعه این صنعت در کشور ایفا می‌کند.

مأموریت اصلی ایستگاه، انجام پژوهش‌های کاربردی و توسعه فناوری‌های مورد نیاز برای افزایش تولید آبزیان دریایی، کاهش وابستگی به منابع طبیعی و ارتقای بهره‌وری در زنجیره تولید، از مولدسازی و تکثیر تا پرورش لارو، تولید بچه‌ماهی و پرورش در مراحل بعدی است. در این راستا، مطالعات مربوط به زیست‌شناسی تولیدمثل، بلوغ جنسی، مدیریت و نگهداری مولدین، القای تخم‌ریزی، انکوباسیون تخم، ارزیابی کیفیت تخم و جنین، تغذیه مراحل اولیه رشد، پرورش لارو و بچه‌ماهی و بهبود شاخص‌های بقا و رشد از محورهای مهم فعالیت‌های پژوهشی ایستگاه به شمار می‌روند.

یکی از زمینه‌های شاخص فعالیت این ایستگاه، توسعه دانش فنی تکثیر و پرورش ماهیان دریایی بومی و تجاری است. در این میان، ماهی صبیتی (Sparidentex hasta) به‌عنوان یکی از گونه‌های ارزشمند بومی خلیج فارس، جایگاه ویژه‌ای در فعالیت‌های تحقیقاتی ایستگاه دارد. توسعه فناوری تشکیل گله مولد، اهلی‌سازی، تخم‌ریزی و تولید انبوه لارو و بچه‌ماهی این گونه، زمینه را برای گسترش پرورش تجاری آن و کاهش فشار بر ذخایر طبیعی فراهم کرده است.

همچنین، پژوهش در زمینه تکثیر و تولید انبوه بچه‌ماهی سی‌باس آسیایی (Lates calcarifer) از محورهای مهم فعالیت‌های ایستگاه محسوب می‌شود. این گونه به دلیل رشد مناسب، ارزش اقتصادی و قابلیت پرورش در شرایط مختلف شوری، از ظرفیت بالایی برای توسعه آبزی‌پروری دریایی، لب‌شور و برخی سامانه‌های آب شیرین برخوردار است. مطالعات مرتبط با مدیریت مولدین، کنترل و بهبود فرایند بلوغ و تولیدمثل، ارزیابی کیفیت تخم و جنین و بهینه‌سازی شرایط پرورش مراحل لاروی، در راستای دستیابی به تولید پایدار و تأمین بچه‌ماهی باکیفیت برای مزارع پرورشی انجام می‌شوند.

توسعه فناوری و انتقال دانش فنی به بخش خصوصی نیز از کارکردهای راهبردی ایستگاه است. ارتباط علمی و فنی با مزارع و مراکز تکثیر و پرورش، شناسایی محدودیت‌های تولید، ارائه راهکارهای عملیاتی و کمک به بومی‌سازی فناوری‌های متناسب با امکانات و شرایط اقتصادی کشور، می‌تواند زمینه‌ساز افزایش سرمایه‌گذاری، ایجاد اشتغال تخصصی و توسعه زنجیره ارزش آبزی‌پروری دریایی باشد.

از دیگر زمینه‌های علمی قابل توجه در فعالیت‌های ایستگاه می‌توان به بهبود روش‌های تغذیه و پرورش لارو، استفاده از غذاهای زنده و ریزجیره‌های تخصصی، بررسی اثر عوامل محیطی بر رشد و بقا، ارتقای سلامت و مقاومت آبزیان، مدیریت کیفیت آب و توسعه سامانه‌های کارآمد و زیست‌ایمن پرورش اشاره کرد. این فعالیت‌ها با هدف کاهش تلفات مراحل حساس اولیه رشد، افزایش قابلیت اطمینان در تولید انبوه و سازگاری فناوری‌های پرورشی با شرایط اقلیمی و اقتصادی جنوب کشور اهمیت ویژه‌ای دارند.