بخش بهداشت و بیماریهای آبزیان

بخش بهداشت و بیماریهای آبزیان   Fish Health and Diseases Dept.               
بخش بهداشت و بیماری‌های آبزیان پژوهشکده آبزی‌پروری آب‌های جنوب کشور، یکی از بخش‌های تخصصی پژوهشی فعال است که با هدف ارتقای سلامت آبزیان، شناسایی و کنترل عوامل بیماری‌زا و بهبود مدیریت بهداشتی مراکز تکثیر و پرورش فعالیت می‌کند. با توجه به ظرفیت‌های گسترده آبزی‌پروری در جنوب کشور و اهمیت پرورش ماهیان آب شیرین، ماهیان دریایی و میگو، پژوهش در زمینه بیماری‌های آبزیان نقش مهمی در افزایش بهره‌وری تولید، کاهش تلفات و توسعه پایدار صنعت آبزی‌پروری منطقه دارد. فعالیت‌های این بخش در راستای شناسایی مخاطرات بهداشتی، پیشگیری از بروز و گسترش بیماری‌ها و ارائه راهکارهای علمی و کاربردی برای حفظ سلامت آبزیان انجام می‌شود.این بخش با بهره‌گیری از ظرفیت‌های علمی و آزمایشگاهی مناسب، نقش مهمی در توسعه دانش فنی روشهای پیشگیری از بروز بیماریها در ماهیان گرمابی و دریایی ایفا میکند.مأموریت اصلی این بخش تخصصی، انجام پژوهش‌های علمی -کاربردی  در خصوص شناسایی دقیق عوامل بیماریزای آبزیان و طراحی روشهای پیشگیری از بروز بیماریها از قبیل ساخت واکسن های بومی، استفاده از تحریک کننده های سیستم ایمنی ذاتی است . 

اهم فعالیت‌های بخش بهداشت و بیماریهای آبزیان
1. شناسایی عوامل بیماری‌زا: بررسی و شناسایی عوامل باکتریایی، انگلی، ویروسی و سایر عوامل عفونی مؤثر بر سلامت ماهیان و میگوهای پرورشی.
2. بررسی بیماری‌های آبزیان: مطالعه بیماری‌های شایع در مزارع پرورش و مراکز تکثیر آبزیان، با تأکید بر گونه‌های بومی و اقتصادی منطقه جنوب کشور.
3. توسعه روش‌های تشخیص بیماری: بررسی و بهبود روش‌های آزمایشگاهی و تشخیصی برای شناسایی سریع و دقیق عوامل بیماری‌زا و کمک به تشخیص به‌موقع بیماری‌ها.
4. ارائه راهکارهای پیشگیری و کنترل بیماری‌ها: تحقیق درباره روش‌های مناسب پیشگیری، کنترل و مدیریت بیماری‌ها با هدف کاهش تلفات و افزایش سلامت و پایداری تولید با تاکید بر تولید واکسنهای بومی
5. مطالعه عوامل مستعدکننده بیماری: بررسی تأثیر عوامل محیطی، کیفیت آب، شرایط تغذیه‌ای، تراکم نگهداری، مدیریت پرورش و ترکیبات زیان‌آور بر بروز و گسترش بیماری‌ها
6. تدوین و بهبود مدیریت بهداشتی: بررسی و ارائه توصیه‌ها و دستورالعمل‌های بهداشتی و ایمنی زیستی متناسب با شرایط مراکز تکثیر و پرورش آبزیان.
7. پشتیبانی علمی از صنعت آبزی‌پروری: همکاری پژوهشی و کارشناسی با بهره‌برداران، مراکز تولیدی، دستگاه‌های اجرایی و دانشگاه‌ها برای پاسخ‌گویی به مسائل و چالش‌های بهداشتی صنعت.
8. پایش عوامل بیماریزای منابع آبی

وظایف و فعالیت‌های کلیدی:
•    تحقیق پیرامون عوامل آلوده کننده و بیماریزای باکتریایی، انگلی و ویروسی در مراکز تکثیر و پرورش آبزیان
•    شناسایی و تحقیق پیرامون عوامل آلوده کننده عفونی در آبهای داخلی و آبگیرها
•    مطالعه و تحقیق پیرامون عوامل مستعدکننده بروز بیماریها مانند عوامل تغذیه ای، مدیریتی، فاکتورهای فیزیکی شیمیایی و سموم در مراکز تکثیر و پرورش
•    بهبود روشهای تشخیص، کنترل، پیشگیری و درمان بیماریهای آبزیان
•    بررسی و ارائه روش های مدیریت بهداشتی در مراکز تکثیر و پرورش آبزیان
•    بررسی وضعیت بار میکروبی منابع آبی
یکی از زمینه‌های شاخص فعالیت این بخش، تحقیقات پیوسته و کاربردی چندین ساله در زمینه شناسایی عوامل اصلی بروز بیماریهای باکتریایی در ماهیان گرمابی پرورشی و ماهیان دریایی، تهیه بانک بذر واکسن و ساخت انواع واکسن های تک ظرفیتی و چند ظرفیتی بر علیه بیماریهای باکتریایی است.  در این راستا همکاریهای مشترک گسترده ای با نهادهای اجرایی و بخش خصوصی و موسسه تحقیقات واکسن و سرم سازی رازی صورت گرفته که منجر به دستیابی به دانش فنی ساخت واکسن در ماهی کپور و ماهی باس دریایی شده است. توسعه این دانش فنی تا تولید تجاری محصول،  از راهبردهای اصلی این بخش است. همچنین در راستای راهکارهای افزایش تحریک سیستم ایمنی آبزیان، برای دستیابی به یک بسته کامل محرک ایمنی در کنار واکسن، تحقیقاتی  در خصوص جداسازی باکتریهای با خاصیت پروبیوتیکی در این بخش انجام شده است. از دیگر زمینه‌های علمی قابل توجه در فعالیت‌های بخش بهداشت و بیماریهای آبزیان،  می توان به تحقیق و پژوهش در خصوص شناسایی عوامل بیماریزای نوظهور و چالش برانگیز از قبیل شناسایی عامل بیماری مسری KHV در کپور و بیماریهای میگو اشاره نمود. یکی دیگر از زمینه های فعالیت این بخش بررسی بار آلودگی منابع آبهای داخلی، رودخانه ها و دریاچه های پشت سد به منظور اهداف شیلاتی است  .