خاک‌های سالم برای شهرهای سالم

دهمین کـاروان ترویـج بهره‌وری ویژه روز جهانی خاک (خاک‌های سالم برای شهرهای سالم)، چهارشنبه 12 آبان ماه در محل کتابخانه پارک شهید باهنر شهرستان چرداول با حضور نماینده مرکز تحقیقات، مدیر جهادکشاورزی  ،شهردار و اعضای شورای اسلامی شهر سرابله ،بخشداران ،دهیاران و اعضای شوراهای روستایی ،مسئول ادارات منابع طبیعی و محیط زیست ،نماینده سازمان جهاد کشاورزی و مسئول ادارت ترویج و آموزش کشاورزی ، فنی و مهندسی و امور زیربنایی و امور اراضی مدیریت حهادکشاورزی برگزار شد.

سارا صفری محقق مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی استان ایلام در این برنامه به بیان اهمیت خاک از دیدگاه قرآن کریم به‌عنوان سجده گاه انسان و یکی از مطهرات پرداخت و از دیدگاه علمی خاک را یک زیست بوم پویا و عضوی زنده و خانه حدود ۲۵ درصد از تنوع زیستی سیاره زمین، زیر ساخت فراهمی غذا، علوفه چوب و الیاف، تامین تقریباً ۹۶ درصد غذای انسان، تولید زیست توده تنظیم ذخیره کربن اتمسفر و بیوسفر و چرخه مواد مغذی بین سیستم‌های زمینی و چرخه آب دانست.

وی در این راستا به آسیب شناسی و مدیریت منابع خاک و بحث تخریب خاک در جهان و ایران  اشاره و عنوان کرد، تنها ۱۱ تا ۱۲ درصد از اراضی مستعد کشاورزی بوده و مابقی را جنگل یا چراگاه های دائمی تشکیل می دهند. مطالعات برنامه محیط زیست سازمان ملل متحد نشان می‌دهد هکتار (۲۳) درصد از خاکهای مورد استفاده جهان به شدت‌های مختلف متأثر از مدیریت ناصحیح کاربری دچار تنزل کیفیت یا تخریب پنهان و آشکار شده اند. تخریب خاک اکنون یک محدودیت جهانی برای توسعه اقتصادی اصلی ترین تهدید امنیت غذائی در جهان و سومین چالش قرن ۲۱ است. در ایران حدود ۱۲۵ میلیون هکتار از خاک‌ها در کاربری‌های مختلف اراضی در معرض کاهش پتانسیل تولید قرار دارند. از این مساحت ۱۰۰ میلیون هکتار در معرض فرسایش آبی، ۲۰ تا ۲۱ میلیون هکتار در معرض فرسایش بادی و حدود پنج میلیون هکتار در معرض سایر اشکال شیمیایی و فیزیکی تخریب اراضی است. 12 درصد سطح کشور متأثر از فرسایش بادی است که بیشتر از شش برابر میزان جهانی آن است. فرسایش خاک در حوزه‌های آبخیز مختلف ایران نیز بین ۵ تا ۶۸ تن در هکتار در سال گزارش شده است..

محقق مرکز تحقیقات اشکال تخریب خاک را در دو دسته کلی فیزیکی و شیمیایی دانست و فرسایش آبی و بادی، تخریب زمین، رانش زمین، نشست زمین، فقر پوشش گیاهی، مدیریت غلط مزرعه، واگذاری‌های اشتباه تغییر کاربری اراضی، چرای مفرط دام ها، فقر مواد آلی خاک، کشت و بهره برداری مداوم و آتش زدن بقایای گیاهی را از عوامل تخریب فیزیکی دانست که منجر به تخریب ساختمان خاک و سخت و متراکم شدن خاک سطحی خواهد شد.

وی همچنین آلودگی‌های شیمیایی و میکروبی، توصیه‌های غلط کودی، ورود فاضلاب خام و صنعتی و پساب تصفیه‌خانه‌ها و پسماندهای شهری، صنعتی و کشاورزی را از عوامل تخریب شیمیایی مطرح کرد. در نهایت جریان‌سازی اجتماعی برای نهادینه‌سازی فرهنگ حفاظت، احیاء و بهره‌برداری مناسب برای مسئولیت‌پذیری در قبال حفاظت از خاک به‌عنوان یک میراث مشترک، تبیین عوامل شهری آلوده‌کننده و اثرات آنها بر امنیت غذایی، استفاده از ظرفیت منابع شهری برای حفظ و احیاء منابع خاک مانند تبدیل پسماند تر شهروندان به کمپوست و سیاست‌گذاری صحیح شهرداری‌ها به‌عنوان بزرگ‌ترین متولی حفاظت از خاک شهری برای تبدیل فضاهای رها شده و بایر شهری به مزرعه‌های شهری، طرح‌های مدیریت پسماند در مقیاس شهری و استفاده از ظرفیت دانشجویی و دانشگاهی شهر برای پژوهش و پایش خاک و در نهایت توجه به راهکارهای فناورانه مانند پالایش زیستس و استفاده از گیاهان و میکروارگانیسم‌های تصفیه کننده عناصر سنگین خاک و تشویق به کشاورزی گلخانه‌ای و در محیط کنترل شده و همچنین روش‌های غیر مبتنی بر خاک مانند هیدروپونیک برای کاهش فشار مضاعف بر خاک دانست.