نقش فناوری‌های ژنومیک در شتابدهی بهبود ژنتیکی دام

به گزارش روابط عمومی موسسه تحقیقات علوم دامی کشور به نقل از خبرگزاری ایسنا،  محقق موسسه تحقیقات علوم دامی کشور، با تأکید بر نقش کلیدی فناوری‌های ژنومیک در آینده امنیت غذایی، گفت: منابع ژنتیکی دامی به‌عنوان یکی از مهم‌ترین سرمایه‌های زیستی کشور، نقشی بنیادین در تأمین پروتئین حیوانی، معیشت دامداران و سازگاری با چالش‌های نوظهور از جمله تغییرات اقلیمی و بیماری‌های جدید دارند و حفاظت و بهره‌برداری هوشمندانه از این منابع، ضرورتی راهبردی است.

الهه رستم‌زاده در گفت‌وگو با ایسنا، با اشاره به گزارش‌های بین‌المللی سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد FAO  اظهارکرد: در دهه‌های اخیر، کاهش تنوع ژنتیکی و افزایش خطر انقراض نژادهای بومی به یک بحران خاموش در سطح جهان تبدیل شده است؛ بحرانی که در صورت بی‌توجهی، می‌تواند تاب‌آوری سیستم‌های تولید دامی را به‌شدت تضعیف کند.

وی افزود:  از دست رفتن هر نژاد بومی، در واقع از دست دادن مجموعه‌ای از صفات ارزشمند مانند مقاومت به بیماری‌ها، تحمل تنش‌های محیطی و سازگاری با شرایط سخت اقلیمی است.

رستم‌زاده با بیان اینکه روش‌های سنتی اصلاح نژاد، به‌تنهایی پاسخگوی نیازهای امروز نیستند، تصریح کرد: وابستگی شدید این روش‌ها به داده‌های فنوتیپی، پیشرفت کند ژنتیکی و عدم امکان شناسایی مستقیم ژن‌های مؤثر، از مهم‌ترین محدودیت‌های اصلاح نژاد کلاسیک به شمار می‌رود.

وی ادامه داد: در مقابل، ابزارهای مولکولی و ژنومیک با فراهم‌کردن امکان ارزیابی مستقیم ساختار ژنتیکی، افق‌های تازه‌ای را در مدیریت منابع ژنتیکی دامی گشوده‌اند.

این پژوهشگر با اشاره به انقلاب ژنومیک و توسعه فناوری‌های توالی‌یابی نسل جدید (NGS) اظهار کرد: امروزه با استفاده از توالی‌یابی کل ژنوم، تراشه‌های SNP  و داده‌های ژنومی با چگالی بالا، می‌توان تنوع ژنتیکی، ساختار جمعیت، نشانه‌های انتخاب و ژن‌های کاندید مرتبط با صفات اقتصادی را با دقت و سرعت بسیار بیشتری شناسایی کرد.

محقق موسسه تحقیقات علوم دامی کشور تاکید کرد: این اطلاعات، زیربنای طراحی برنامه‌های اصلاح نژاد هدفمند و پایدار هستند.

وی انتخاب ژنومیک را قلب تپنده اصلاح نژاد مدرن دانست و افزود: انتخاب ژنومیک با کاهش فاصله نسل‌ها، امکان انتخاب در سنین پایین و افزایش صحت پیش‌بینی ارزش اصلاحی، تحولی اساسی در صنعت دامپروری ایجاد کرده است.

این پژوهشگر گفت: تجربه موفق کشورهای توسعه یافته، به‌ویژه در گاو شیری هلشتاین، نشان می‌دهد که این رویکرد می‌تواند پیشرفت ژنتیکی را در صفاتی مانند تولید شیر، باروری و سلامت به‌طور چشمگیری افزایش دهد.

رستم‌زاده در پایان با تأکید بر شرایط کشورهای در حال توسعه خاطرنشان کرد: برای بهره‌گیری مؤثر از ژنومیک در ایران، ایجاد جمعیت‌های مرجع بومی، سرمایه‌گذاری در ثبت دقیق داده‌های فنوتیپی، استفاده از تراشه‌های کم‌هزینه و تقویت همکاری‌های بین‌المللی ضروری است.

وی خاطر نشان کرد: آینده اصلاح نژاد دام، در گرو تلفیق ژنومیک، فناوری‌های تولیدمثلی، هوش مصنوعی و رویکردهای پایدار است؛ مسیری که می‌تواند هم‌زمان به افزایش بهره‌وری و حفظ تنوع ژنتیکی نژادهای بومی منجر شود.