توصیههای فنی عضو هیات علمی پژوهشکده مرکبات و میوههای نیمهگرمسیری برای برداشت و اقدامات پس از برداشت انار
توصیههای فنی درباره برداشت و اقدامات پس از برداشت انار
به گزارش روابط عمومی پژوهشکده مرکبات و میوههای نیمهگرمسیری، محمدرضا وظیفهشناس، معاون پژوهشی مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان یزد، عضو هیات علمی پژوهشکده مرکبات و میوههای نیمهگرمسیری و مروج ارشد انار در گفتگویی به تشریح نکات فنی درباره زمان و روش برداشت، اقدامات پس از برداشت، نگهداری و ظرفیتهای فرآوری انار پرداخت.
وی با اشاره به جایگاه انار در تولیدات باغی کشور اظهار کرد: ایران از کشورهای مهم تولید کننده انار است و ارقام متنوعی از این محصول در مناطق مختلف کشور کشت میشود که از جمله آنها میتوان به رباب نیریز فارس، ملس یزدی، ملس ساوه، شیشهکپ فردوس، بجستانی، اردستانی، خزر، آلک ساوه، نادری بادرود و قجاق قم اشاره کرد. انار در گروه درختان میوه نیمهگرمسیری قرار دارد و سرمای شدید زمستانی میتواند به درختان آسیب وارد کند؛ بنابراین انتخاب منطقه مناسب برای احداث باغ باید با توجه به شرایط اقلیمی و وضعیت آفات و بیماریها انجام شود.
وظیفهشناس با تاکید بر اهمیت زمان برداشت افزود: یکی از مهمترین عوامل حفظ کیفیت انار، برداشت در مرحله مناسب رسیدگی است. برای تعیین زمان برداشت میتوان از شاخصهایی مانند میزان قند و نسبت قند به اسید استفاده کرد که با توجه به رقم متفاوت است. در برخی ارقام بومی نیز نشانههای ظاهری مانند نمایان شدن دانهها از زیر پوست میوه و خم شدن شاخههای حامل میوه میتواند به تشخیص رسیدگی کمک کند.
وی ادامه داد: انار یک میوه نافرازگرا بوده که پس از برداشت، رسیدگی قابل توجهی ندارد؛ بنابراین برداشت پیش از رسیدگی کامل میتواند موجب کاهش کیفیت محصول شود. از سوی دیگر، تاخیر بیش از اندازه نیز میتواند بر وضعیت درخت و ذخایر آن اثرگذار باشد؛ در نتیجه، نمیتوان تاریخ ثابتی را برای برداشت تمام ارقام و مناطق تعیین کرد و مرحله رسیدگی میوه باید ملاک تصمیمگیری قرار گیرد.
این پژوهشگر با اشاره به اهمیت هدف تولید در انتخاب رقم تصریح کرد: پیش از احداث باغ باید مشخص شود محصول برای تازهخوری، نگهداری یا فرآوری تولید میشود؛ زیرا همه ارقام برای نگهداری طولانیمدت یا فرآوری مناسب نیستند. انار از ظرفیت بالایی برای فرآوری برخوردار است و محصولاتی مانند آب انار، رب، سس، سرکه و روغن دانه انار میتوانند ارزش افزوده این محصول را افزایش دهند.
وظیفهشناس افزود: در کشور تحقیقات متعددی درباره تنوع ژنتیکی و ویژگیهای ارقام انار انجام شده است. مجموعه ژرمپلاسم انار در یزد شامل ۷۶۲ ژنوتیپ است و بررسی این ژنوتیپها نشان داده که برخی از آنها از نظر ترکیبات مؤثر و قابلیت فرآوری ارزش ویژهای دارند و میتوانند در برنامههای اصلاحی و تولیدی مورد توجه قرار گیرند.
وی درباره روش برداشت گفت: برداشت انار در کشور عمدتا به صورت دستی انجام میشود. هنگام برداشت باید از آسیب به شاخههای درخت جلوگیری شود؛ زیرا حدود ۷۰ درصد میوههای مطلوب روی شاخههای چندساله تشکیل میشوند و شکستن این شاخهها میتواند محصول سال آینده را تحت تاثیر قرار دهد. بنابراین آموزش کارگران و استفاده از روش صحیح برداشت اهمیت زیادی دارد.
عضو هیات علمی پژوهشکده مرکبات و میوههای نیمهگرمسیری با اشاره به ضرورت توسعه مکانیزاسیون اظهار کرد: در برخی کشورها با اصلاح شیوه تربیت درخت، استفاده از ارقام با ارتفاع کوتاهتر و رعایت فاصله مناسب کاشت، شرایط برای برداشت مکانیزه فراهم شده است. در کشور ما نیز برای دستیابی به این هدف باید از مرحله احداث باغ، نوع رقم، فاصله کاشت و سیستم تربیت درخت مورد توجه قرار گیرد. استفاده از ماشینآلات و فناوریهای جدید میتواند زمان برداشت و انتقال محصول به محل نگهداری را کاهش دهد.
وظیفهشناس با تاکید بر اهمیت اقدامات پس از برداشت گفت: میوههای ترک خورده، آفتزده، آفتاب سوخته و آسیبدیده نباید همراه میوه سالم وارد انبار شوند، زیرا میتوانند منبع آلودگی و افزایش ضایعات باشند. در برخی شرایط نیز میتوان از مرحله ترمیم یا کیورینگ برای بهبود زخمهای سطحی و کاهش خسارت در دوره نگهداری استفاده کرد.
وی درباره شرایط نگهداری انار در سردخانه بیان کرد: کنترل دما و رطوبت اهمیت زیادی دارد و دمای حدود ۵ تا 6 درجه سانتیگراد و رطوبت نسبی حدود ۸۵ تا ۹۵ درصد از شرایط مناسب برای نگهداری انار است. ثبات دما نیز اهمیت دارد و نحوه چیدمان میوهها باید به گونهای باشد که تماس و انتقال آلودگی بین میوهها کاهش یابد.
وی افزود: تحقیقات مختلفی درباره استفاده از پوششهای طبیعی و آلی برای افزایش ماندگاری انار انجام شده است. ترکیباتی مانند کیتوسان و آلوئهورا در برخی پژوهشها مورد استفاده قرار گرفتهاند و میتوانند در ممانعت از افت کیفیت و افزایش عمر نگهداری مؤثر باشند. با این حال، برای انتقال این فناوریها از مرحله پژوهش به مقیاس تجاری، سرمایهگذاری و حضور بخش خصوصی ضروری است.
وظیفهشناس با تاکید بر ضرورت مدیریت باغ پس از برداشت گفت: مدیریت باغ نباید با برداشت محصول پایان پیدا کند. وضعیت تغذیهای درخت باید از طریق آزمون خاک و برگ بررسی شود و هرس مناسب، تامین عناصر غذایی مورد نیاز و استفاده از کود دامی کاملاً پوسیده در حفظ توان تولید درخت برای سالیان بعد، موثر است. آبیاری نیز باید با زمان برداشت هماهنگ باشد. آبیاری سنگین نزدیک به زمان برداشت میتواند موجب افزایش آب میوه و کاهش قابلیت نگهداری آن شود؛ بنابراین بهتر است برداشت پیش از نوبت آبیاری انجام و پس از برداشت، آب مورد نیاز درخت تامین شود.
پژوهشگر مروج ارشد انار با اشاره به اهمیت بستهبندی و بازاررسانی خاطرنشان کرد: انار در بسیاری از موارد به صورت فلهای عرضه میشود، در حالیکه بستهبندی مناسب میتواند ارزش محصول را افزایش دهد.
وظیفهشناس در پایان گفت: انار ایران از ظرفیت بالایی برای توسعه هدفمند بازار داخلی و صادرات برخوردار است، اما استفاده از این ظرفیت نیازمند کاهش ضایعات، توسعه فرآوری، ایجاد ارزش افزوده، حمایت از تولیدکنندگان و سرمایهگذاران و فراهم کردن تجهیزات مورد نیاز است. حرکت از تولید محصول خام به سمت فرآوری و عرضه محصول باکیفیت و بستهبندی مناسب میتواند نقش مهمی در افزایش ارزش اقتصادی انار و تقویت جایگاه این محصول داشته باشد.
