ارزیابی سه‌ساله الگوی کشت گلستان؛
تأکید بر پیوند آب، اقتصاد و بازار در اصلاح الگوی کشت
به گزارش روابط‌عمومی و امور بین‌الملل مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی گلستان، این نشست به‌صورت وبیناری و با هدف تبیین آخرین نتایج اجرای الگوی کشت استان، ارزیابی عملکرد سه‌ساله برنامه و مرور تجربیات کشورهای مختلف در زمینه اصلاح الگوی کشت برگزار شد؛ موضوعی که طی سال‌های اخیر به یکی از محورهای مهم مدیریت منابع آب، خاک و امنیت غذایی کشور تبدیل شده است.
کیانی در ابتدای این نشست با تشریح وضعیت کشاورزی و منابع آب استان گلستان، بر الزامات اجرای موفق الگوی کشت تأکید کرد و گفت الگوی کشت یک برنامه فرادستگاهی است و اجرای موفق آن صرفاً با اقدامات وزارت جهاد کشاورزی محقق نمی‌شود، بلکه نیازمند هماهنگی و تأمین الزامات توسط سایر دستگاه‌های مرتبط نیز هست. وی در ادامه با اشاره به تجربیات کشورهای موفق، نتایج ارزیابی سه‌ساله اجرای الگوی کشت استان را بر اساس شاخص‌های تعریف‌شده تشریح کرد؛ بر این اساس میزان تحقق برنامه در سال‌های زراعی ۱۴۰۱–۱۴۰۲، ۱۴۰۲–۱۴۰۳ و ۱۴۰۳–۱۴۰۴ به‌ترتیب ۷۵، ۷۹ و ۷۰ درصد اعلام شد.
عضو هیأت علمی مرکز تحقیقات کشاورزی گلستان با تشریح چالش‌های اجرای الگوی کشت اظهار کرد؛ آینده کشاورزی ایران را فقط فناوری آبیاری تعیین نمی‌کند، بلکه ترکیب محصولاتی که انتخاب می‌کنیم نیز تعیین‌کننده است.
کیانی ادامه داد؛ الگوی کشت را می‌توان برنامه‌ای عملیاتی برای پیونددادن تولید کشاورزی با الزامات امنیت غذایی و منابع پایه دانست، اما اجرای آن صرفاً با رویکرد دستوری و از بالا به پایین امکان‌پذیر نیست؛ چرا که در نهایت بهره‌برداران هستند که الگوی کشت پیشنهادی را در مزرعه اجرا می‌کنند و از این‌رو پشتوانه اقتصادی، بازار مناسب و کاهش ریسک تولید از الزامات مهم تحقق آن است.
کیانی تأکید کرد؛ صرفاً اعلام یک محصول به‌عنوان کم‌آب‌بر کافی نیست و محصول جایگزین باید از نظر درآمد، بازار، ریسک و هزینه تولید نیز بتواند با محصول پرآب رقابت کند.
وی سه مؤلفه اصلی موفقیت در اصلاح الگوی کشت را تناسب محصول با منابع آب، توجیه اقتصادی برای کشاورز و وجود سازوکار اجرایی و بازار محصول عنوان کرد.
کیانی با اشاره به تجربه کشورهای مختلف بیان کرد که در بسیاری از برنامه‌های موفق اصلاح الگوی کشت، سه رویکرد بازار و اقتصاد آب، فناوری و افزایش بهره‌وری، و تغییر ترکیب محصولات و اصلاح نوع کشت به‌صورت همزمان مورد توجه قرار گرفته است و تجربه کشورها نشان می‌دهد اصلاح الگوی کشت زمانی پایدار است که این سه مؤلفه در کنار یکدیگر دیده شوند و صرف تغییر نام محصول بدون ایجاد شرایط اقتصادی و اجرایی مناسب، به تغییر پایدار در رفتار تولیدکنندگان منجر نمی‌شود.
عضو هیأت علمی مرکز تحقیقات گلستان همچنین گسترش سطح زیرکشت شالی با روش‌های سنتی و اتکا به منابع آب زیرزمینی را از چالش‌های مهم الگوی کشت استان دانست و اظهار کرد ادامه این روند، با توجه به توجیه اقتصادی آن برای بهره‌برداران، می‌تواند فشار بر منابع آب و خاک را افزایش دهد و زمینه کاهش سطح کشت محصولات راهبردی و پایدار استان از جمله پنبه و سویا را فراهم کند.
وی در عین حال به تحولات مثبت اشاره کرد و رشد کشت حبوبات به‌ویژه نخود دیم، توسعه کشت مخلوط تریتیکاله–ماشک و افزایش سطح زیرکشت کاملینا را از روندهای قابل توجه سال‌های اخیر خواند؛ به‌گونه‌ای که سطح زیرکشت کاملینا در استان به حدود ۸ هزار هکتار رسیده و نسبت به سال پایه رشدی حدود ۸۰۰ درصدی را نشان می‌دهد که می‌تواند در توسعه کشت دانه‌های روغنی و تقویت امنیت غذایی استان نقش داشته باشد. همچنین کشت مخلوط تریتیکاله–ماشک با عملکرد حدود ۴۰ تن در هکتار، از گزینه‌های قابل توجه برای جایگزینی بخشی از کشت ذرت علوفه‌ای و کاهش نیاز آبی مطرح شد.
این نشست در پایان بر یک نکته کلیدی تأکید کرد: اصلاح الگوی کشت زمانی پایدار خواهد بود که انتخاب محصول، منابع آب، منافع اقتصادی کشاورز و ظرفیت بازار، همزمان و در کنار یکدیگر دیده شوند.
