اکولوژی منابع آبی
تاریخچه و سوابق
بخش اکولوژی منابع آبی با ماهیت و ویژگی خاص مطالعات اکولوژیک از همان ابتدای شکل گیری بخش های تخصصی موسسه تحقیقات علوم شیلاتی ( ۱۳۶۹ ) با نام بخش آب شناسی تشکیل گردیدکه با مجموع فعالیت ها ، علاوه بر قدم گذاشتن در مطالعات پایه ای توانسته است در جهت تولید دانش و داده های مورد نیاز به منظور بهبود و توسعه پایدار سایر فعالیت های شیلاتی از جمله تکثیر و پرورش و بهره برداری بهینه از ذخایر آبزیان اقتصادی موثر واقع شود.
این بخش در حال حاضر از سه گروه تخصصی بوم شناسی منابع آبی دریای خزر ، بوم شناسی منابع آبی داخلی و بوم شناسی منابع آبی جنوب تشکیل شده است. رئوس فعالیت هاو برنامه ریزی این بخش با در نظرگرفتن؛ سیاستهای کلی زیربخش شیلات کشور و موسسه تحقیقات علوم شیلاتی ،مباحث و مصوبات کمیسیونهای سالانه شیلات و مذاکرات و مسائل مطرح شده در جلسات مشترک موسسه تحقیقات با سازمان شیلات ایران و سایر واحدهای اجرایی، تدوین شده است.
اهداف
۱- مطالعه و شناسایی اکوسیستمهای مختلف آبی کشور
۲- مطالعه و شناسایی عوامل زیستی ، غیر زیستی و آلاینده های تاثیر گذار بر اکوسیستمهای آبی ایران
۳- برآورد ظرفیت بهره برداری شیلاتی از منابع آبی داخلی و دریایی کشور
۴- حفظ تنوع زیستی گونههای مهم آبزیان بومی کشور (با تاکید بر آبزیان اقتصادی) و ارائه روش های شناسایی، کنترل و مقابله با گونه های مهاجم
وظایف بخش
۱- پایش (monitoring) پارامترهای فیزیکی، شیمیایی و زیستی در اجزاء مختلف اکوسیستم های آبی کشور (بویژه در مورد زیستگاههای حساس)
۲- شناسایی منابع آلاینده در انواع اکوسیستمهای آبی کشور بویژه از دیدگاه تاثیرات بر ذخیر آبزیان اقتصادی (در آبهای داخلی و دریایی)
۳- بررسی اثرات متقابل زیست محیطی ناشی از انواع فعالیت های آبزی پروری
۴- بررسی تاثیرات انواع آبزیان غیر بومی بر اکوسیستم های مختلف آبی کشور
۵- بررسی و شناخت تنوع زیستی گونههای مهم آبزیان و تعیین چک لیست گونههای در معرض خطر
۶- تعیین زیستگاههای حساس آبزیان خصوصا در نوار ساحلی
برنامههای بخش
۱- مطالعات اکولوژیک منابع آبی به دو شاخه تقسیم میشود:
- مطالعات اکولوژیک آبهای دریایی: شامل دریای خزر ، عمان و خلیج فارس
- مطالعات اکولوژیک آبهای داخلی: تالاب ، آبگیرها ، چشمهها ، رودخانهها و مخازن پشتسدها
۲- پایش مستمر محیطی منابع آبی حساس
۳- بررسی اثرات متقابل ناشی از تکثیر و پرورش آبزیان بر اکوسیستمهای مختلف آبی
۴- بررسی اکولوژیک مناطق حساس شیلاتی از جمله خورها ، مناطق رشد و نمو و صیدگاههای پوشش جنگلی حرا و...
در حال حاضر بخش اکولوژی منابع آبی متشکل از سه گروه تخصصی است:
۱)گروه بوم شناسی دریای خزر
۲) گروه بوم شناسی خلیج فارس و دریای عمان
۳)گروه بوم شناسی آبهای داخلی
================================================================================
۱) گروه بوم شناسی دریای خزر
وظایف کلی این گروه عبارتند از:
- انجام مطالعات و تحقیقات جامع اکولوژیک در خصوص اکوسیستم دریای خزر و رودخانه های منتهی به آن
- بررسی تنوع زیستی دریای خزر
- شناسایی آبزیان غیر بومی و مهاجم اکوسیستم دریای خزر
- شناسایی منابع آنها
- بررسی میزان تاثیر تهدیدات بیولوژیک و راه های مبارزه با آنها در دریای خزر
برخی پروژه های شاخص گروه بوم شناسی دریای خزر عبارتند از:
- طرح مطالعه هیدرولوژی ،هیدروبیولوژی و آلودگیهای زیست محیطی در حوضه جنوبی دریای خزر
- طرح مبارزه با تهدیدات بیولوژیک در حوضه جنوبی دریای خزر
۲) گروه بوم شناسی خلیج فارس و دریای عمان
وظایف کلی این گروه عبارتند از:
- شناخت ویژگیهای اکولوژیک اکوسیستم های خلیج فارس و دریای عمان از طریق سنجش پارامترهای مرتبط با شرایط زیست محیطی
- ارزیابی اثرات ناشی از توسعه بر منابع آبزی خلیج فارس و دریای عمان
- تعیین مناطق مستعد آبزی پروری با تاکید بر ویژگیهای مناطق ساحلی و دریایی خلیج فارس و دریای عمان
- مطالعه و شناسایی مناطق حساس ساحلی از نظر شیلاتی
- شناسایی عوامل تهدیدات بیولوژیک و برآورد اثرات آنها بر منابع آبزی خلیج فارس و دریای عمان
- شناسایی منابع و عوامل آلوده کننده خلیج فارس و دریای عمان و ارائه راهکارها جهت کاهش آنها
- بررسی تنوع زیستی گیاهی و جانوری در خلیج فارس و دریای عمان
برخی پروژه های شاخص گروه بوم شناسی خلیج فارس و دریای عمان عبارتند از:
- طرح مطالعات هیدرولوژی و هیدروبیولوژی خلیج فارس و دریای عمان
- طرح انتقال مرجان ها در خلیج چابهار
- مطالعات اکولوژیک پیرامون زیستگاه های مصنوعی ایجاد شده در خلیج فارس و دریای عمان
- پایش ماهواره ای و دیده بانی روزانه شکوفایی پلانکتونی مضر در کشند قرمز خلیج فارس و دریای عمان
- طرح اندازه گیری فلزات سنگین ،سموم و هیدروکربن های آلیفاتیک و آروماتیک در آب در رسوبات دریایی و آبزیان
۳) گروه بوم شناسی آبهای داخلی
وظایف کلی این گروه عبارتند از:
- انجام مطالعات و تحقیقات جامع اکولوژیک و زیست محیطی رودخانه ها ، تالابها و دریاچه های مهم شیلاتی
- انجام مطالعات و تحقیقات جامع اکولوژیک روی گونه های آبزیان داخلی به منظور اعمال مدیریت در بهره برداری و یا بازسازی ذخایر
- انجام مطالعات و تحقیقات مربوط به تنوع زیستی آبزیان آبهای داخلی
- انجام مطالعات و تحقیقات جامع شناسایی منابع آبی مستعد تکثیر و پرورش آبزیان
- انجام مطالعات و تحقیقات جامع اکولوژیک و اثرات زیست محیطی استخرهای پرورش آبزیان
برخی پروژه های شاخص گروه بوم شناسی آبهای داخلی عبارتند از:
- ارزیابی اثرات زیست محیطی پرورش تیلاپیا در آب لب شور بافق یزد
- بررسی قابلیت استفاده از گیاهان آبزی به منظور پایش زیستی اکوسیستم تالاب انزلی
- مطالعه امکان سنجی آبزی پروری خلیج گرگان