انستیتو تحقیقات بین المللی ماهیان خاویاری- انزلی

تاریخچه اهمیت شیلات در تأمین امنیت غذایی، ارزآوری، ایجاد اشتغال، جلوگیری از مهاجرت‌های روستایی و تثبیت جمعیت ساحل‌نشین بیانگر نیاز هر چه بیشتر به گسترش فعالیت‌های شیلاتی می‌باشد. این فعالیت‌ها هنگامی در راستای توسعه پایدار است که مبتنی بر نتایج پژوهش‌های علمی باشد. بر این اساس مرکز تحقیقات شیلاتی دریای عمان در سال 1361 فعالیت خود را در بندرعباس شروع کرد و با توسعه فعالیت‌ها و امکانات، در سال 1381 با مجوز وزارت علوم، تحقیقات و فنآوری به پژوهشکده اکولوژی خلیج فارس و دریای عمان ارتقاء یافت. ساختمان مرکزی پژوهشکده در فضایی به مساحت 4200 متر مربع در قسمت جنوبی اداره کل شیلات هرمزگان، مشرف به دریا واقع شده است و همچنین دارای دو ایستگاه تحقیقاتی در شهرستان‌های بندرلنگه و بندر جاسک می‌باشد. فعالیت‌های تحقیقاتی پژوهشکده در قالب گروه‌های اکولوژی دریا، بیولوژی دریا، ژنتیک آبزیان، تکثیر و پرورش آبزیان و فرآوری آبزیان دریایی، بهداشت و بیماری ها انجام می‌گرد.

پژوهشکده آبزی پروری آبهای داخلی بندر انزلی در سال 1297 به عنوان اولین مرکز تحقیقات در زمینه علوم شیلاتی کشور و همزمان با آغاز فعالیت « شرکت مختلط ماهی ایران و شوروی سابق » تاسیس گردید. در سال 1346 به « انستیتو بررسیهای علمی و صنعتی ماهی ایران » تغییر نام یافت. در سال های 1352 تا 1367 با گسترش پژوهش های شیلاتی این تشکیلات با نام « سازمان تحقیقاتی شیلات ایران » در قالب بخشهای تحقیقاتی ، لیمنولوژی ، بیولوژی ماهی ، میکروبیولوژی ، ایکتیولوژی و تکنولوژی صید وظایفش را استمرار بخشید. از سال 1367، با الحاق شرکت سهامی شیلات به وزارت جهاد سازندگی و تشکیل « سازمان تحقیقات و آموزش شیلات ایران »، این مرکز با عنوان مرکز تحقیقات شیلاتی استان گیلان و سپس در سال 1380 مرکز تحقیقات ماهیان استخوانی دریای خزر و از سال 1383 به نام پژوهشکده آبزی پروری آبهای داخلی به فعالیت خویش ادامه می دهد. این پژوهشکده از نظر تشکیلاتی دارای 4 گروه پژوهشی تخصصی شامل گروه تکثیر و پرورش ، گروه ژنتیک و اصلاح نژاد ، گروه اکولوژی آب های شیرین ، گروه بهداشت و بیماریهای آبزیان و همچنین 2 ایستگاه تحقیقاتی با نامهای ایستگاه تحقیقاتی تغذیه و غذای زنده آبزیان و ایستگاه تحقیقاتی تکثیر و پرورش آبزیان( فومن) می باشد.

پژوهشکده اکولوژی دریای خزر با نام مرکز تحقیقات شیلاتی استان مازندران  از اوایل سال 1366 تاسیس و از سال 1381 بر اساس موافقت قطعی وزارت علوم، تحقیقات و فن آوری به«پژوهشکده اکولوژی دریای خزر» ارتقاء یافته است. این پژوهشکده دارای 5 بخش تخصصی(شامل: بوم شناسی، تکثیر و پرورش آبزیان ، بیوتکنولوژی دریایی، بیولوژی و ارزیابی ذخایر، بهداشت و بیماریهای آبزیان) 22 آزمایشگاه، کتابخانه با بیش از 6000 جلد کتاب و گزارشات تخصصی، یک ایستگاه تحقیقاتی و یک فروند شناور تحقیقاتی (1100 تنی) می‌باشد. تاکنون بیش از 500 پروژه تحقیقاتی-کاربردی اجراء و بیش از 1100 مقاله علمی در سمینارها و نشریه های علمی ملی و بین‌المللی ارائه شده است. شایان ذکر است تعدادی از آزمایشگاهها دارای گواهینامه استاندارد ایزو 17025 و معتمد سـازمـان حفـاظت محیـط زیست می‌باشند. بیش از 70 درصد نیروی انسانی پژوهشکده در بخش تحقیقاتی و در مقاطع کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکترا مشغول فعالیت بوده و تعداد14 نفر نیز عضو هیئت علمی وزارت جهادکشاورزی می باشند.

مرکز تحقیقات شیلاتی خلیج فارس در سال 1356 تأسیس گردید. فعالیتهای تحقیقاتی این مرکز از بهمن ماه همان سال آغازگردید . این فعالیتها در قالب طرح تحقیقاتی منطقه‌ای ارزیابی ذخایر شیلاتی خلیج فارس با همکاری شش کشور حوزه خلیج فارس (عربستان سعودی ، کویت ، عراق ، قطر ، بحرین و امارات متحده عربی) و مشارکت سازمان خواربار و کشاورزیجهانی (فائو) انجام پذیرفت . پس از پایان طرح منطقه ای ، از سال 1358 مرکز فعالیتهای
 تحقیقاتی خود را در خصوص میگو متمرکز نمود و با استفاده از اطلاعات حاصل از این ذخیره ، محدودیت هایی جهت ممنوعیت صید در ماههای تخمریزی برای حفاظت بهتر از این آبزی به مورد اجراگذاشت.
در سالهای بعد پروژه هایی در خصوص امکان تکثیر و پرورش میگوی ببری سبز ،  ارزیابی ذخایر کفزیان ، بیولوژی گونه های کفزی در معرض خطر ، امکان صید گونه های سطحزی  توسط تور ترال میان آبی و پرساین، تهیه سیستم آمار آبزیان ، آلودگیهای آلی و معدنی ، بررسی و شناسایی بیماریهای میگو ، مولد سازی میگو ، بالا بردن تولید لارو از هر مولد ، بالا بردن توان تولیداستخرهای پرورشی، پایش اثرات متقابل پساب ناشی ازاستخرهای پرورشی برمحیط زیست دریائی را اجرانموده است . در حال حاضر این مرکز بانام پژوهشکده میگوی کشور فعالیت می نماید.

این پژوهشکده در سال 1297 به عنوان اولین مرکز تحقیقات در زمینه علوم شیلاتی کشور و همزمان با آغاز فعالیت « شرکت مختلط ماهی ایران و شوروی سابق » تاسیس گردید.در آن زمان به منظور کنترل صادرات فرآورده های شیلاتی به شوروی سابق ، مرکزی تحت عنوان " لابراتور ماهی ایران" در محل شیلات بندرانزلی احداث گردید و پس از تصویب لایحه قانونی اساسنامه شرکت سهامی شیلات ایرانا تحت عنوان « استاسیون علمی ماهی شناسی » فعالیت نمود.پس از آن در سال 1346 به « انستیتو بررسیهای علمی و صنعتی ماهی ایران » تغییر نام یافت و در قالب یکی از موسسات علمی کشورضمن انجام فعالیت های تحقیقاتی به تربیت کادر فنی و تخصصی شرکت سهامی شیلات ایران پرداخت. در سال های 1352 تا 1367 با گسترش پژوهش های شیلاتی این تشکیلات با نام « سازمان تحقیقاتی شیلات ایران » در قالب بخشهای تحقیقاتی ، لیمنولوژی ، بیولوژی ماهی ، میکروبیولوژی ، ایکتیولوژی و تکنولوژی صید وظایفش را استمرار بخشید.از سال 1367، با الحاق شرکت سهامی شیلات به وزارت جهاد سازندگی (سابق) و تشکیل سازمان گسترده‌ای بعنوان « سازمان تحقیقات و آموزش شیلات ایران »، این مرکز با عنوان مرکز تحقیقات شیلاتی استان گیلان و سپس در سال 1380مرکز تحقیقات ماهیان استخوانی دریای خزر و از سال 1383 به نام پژوهشکده آبزی پروری آبهای داخلی به فعالیت خویش ادامه می دهد.

موسسه تحقیقات علوم شیلاتی کشور با شش بخش تخصصی و گروههای ذیربط بشرح ذیل میتواند نیازهای تخصصی شیلات را رادر زمینه های مختلف آبزی پروری,مدیریت ذخایر آبزیان ،صیدوصیادی, محیط زیست دریائی، فرآوری آبزیان ، بهداشت و بیماریهای آبزیان، آبشناسی و مطالعات اقتصادی و اجتماعی تامین نماید.

مرکز تحقیقات ماهیان سردآبی کشور در تاریخ 1384/07/07 با نام ایستگاه تحقیقات ماهیان سردآبی تأسیس شدو مورد بازدید کارشناسان شبکه مراکز آبزی‌پروری آسیا- اقیانوسیه (NACA) قرار گرفتو در آذر ماه سال 1385رسماً به‌عنوان مرکز راهبری منطقه­ای شبکه مراکز آبزی‌پروری آسیا-اقیانوسیه (NACA) انتخاب و معرفی گردید و از سال 1386 به مرکز تحقیقات ماهیان سردآبی کشور تغییر نام یافتو فعالیت­های تحقیقاتی خود را با تأکید بر گونه در حال انقراض و استراتژیک ماهی آزاد دریای خزر آغاز نمود. این مرکز در روستای پرده­سر دهستان دوهزار بخش کوهستان شهرستان تنکابن در مجاورت رودخانه چشمه‌کیله با در اختیار داشتن اقلیم مناسب جهت تکثیر و پرورش ماهیان سردآبی در زمینی به مساحت 20649 متر مربع واقع شدهاست و دارای 15 سال سابقه فعالیت تحقیقاتی در زمینه­های تکثیر و پرورش، بهداشت و بیماری­ها، فیزیولوژی تغذیه و تولید مثل، ژنتیک و اصلاح نژاد و اکولوژی ماهیان سردآبی می­ باشد.

موسسه تحقیقات علوم شیلاتی کشور با شش بخش تخصصی و گروههای ذیربط بشرح ذیل میتواند نیازهای تخصصی شیلات را در زمینه های مختلف آبزی پروری، مدیریت ذخایر آبزیان، صیدوصیادی، محیط زیست دریائی، فرآوری آبزیان، بهداشت و بیماریهای آبزیان، آبشناسی و مطالعات اقتصادی و اجتماعی تأمین نماید.

موسسه تحقیقات علوم شیلاتی کشور با شش بخش تخصصی و گروههای ذیربط بشرح ذیل میتواند نیازهای تخصصی شیلات را رادر زمینه های مختلف آبزی پروری,مدیریت ذخایر آبزیان ،صیدوصیادی, محیط زیست دریائی، فرآوری آبزیان ، بهداشت و بیماریهای آبزیان ،آبشناسی و مطالعات اقتصادی و اجتماعی تامین نماید .

مرکز تحقیقات آرتمیای کشور در سال 1379 به منظور ارزیابی ذخایر آرتمیای دریاچه ارومیه ، دستیابی به روشهای اصولی صید و بهره برداری، فرآوری و بسته بندی انواع محصولات آرتمیا ، توسعه صنعت نوپای آبزی پروری در استان و اجرای طرح های پژوهشی کاربردی در زمینه آرتمیا در منطقه مجوز لازم برای فعالیت مرکز ملی تحقیقات آرتمیای کشور را توسط مراجع قانونی اخذ و عضوی از 11 مرکز و پژوهشکده موسسه تحقیقات علوم شیلاتی کشور شد. این مرکز ضمن انجام تحقیقات کاربردی همکاری تنگاتنگی با مرکز رفرنس جهانی آرتمیا در دانشگاه گنت بلژیک داشته ،  بطوریکه در سال 1387 پس از بازدید های کارشناسان سازمان خواربار جهانی ( FAO   )به عنوان مرکز مرجع آرتمیا در منطقه میانی و غرب آسیا بر اساس برنامه UTF پیشنهاد گردید. در حال حاضر با توجه به نیاز منطقه ، توان علمی و تجهیزاتی  این مرکز علاوه بر پژوهش های مرتبط با آرتمیا ، در زمینه های تحقیقات کاربردی شیلاتی در آبهای داخلی وآبزی پروری منطقه شمال غرب کشور نیز فعالیت می کند. این مرکز دارای سه بخش تخصصی شامل تکثیر و پرورش ، فن آوری زیستی و فرآوری آرتمیا و ارزیابی ذخایر و بوم شناسی با پنج واحد آزمایشگاهی و یک آزمایشگاه معتمد محیط زیست، دو سالن فرآوری تخصصی آرتمیا و 9 واحد استخر پرورش آرتمیا در قالب بانک ژن زنده آرتمیااورمیانا می باشد.

استان یزد تنها حدود چهار و نیم درصد از مساحت کشور را تشکیل می‌دهد و علی رغم اینکه در مرکز ایران قرار دارد و با آب و هوایی خشک و میزان بارندگی اندک شناخته می شود، بخاطر وجود منابع آب های زیر زمینی غیر قابل شرب متعدد از اهمیت شیلاتی بخصوصی برخوردار می باشد (حدود 2500 حلقه چاه کشاورزی). علاوه بر منابع آب های زیر زمینی، در این استان چندین رودخانه دائمی و فصلی جریان دارد که موجب افزایش اهمیت این استان از نظر صنعت آبزی پروری شده است.
بمنظور شناخت و بالفعل کردن استعدادهای شیلاتی گسترده استان یزد، مرکز تحقیقات ملی آبزیان آب های شور فعالیت خود را از سال 1379 تحت عنوان ایستگاه مستقل تابعه مؤسسه تحقیقات علوم شیلاتی کشور آغاز نمود و با توجه به اهمیت پژوهش ها و دستاوردهای تحقیقاتی، در سال 1391 به مرکز ملی ارتقاء یافت. در حال حاضر این مرکز مشتمل بر 3 عضو هیئت علمی، 2 محقق غیر هیئت علمی و تعدادی نیروی پیمانی و شرکتی می باشد و تاکنون 34 طرح تحقیقاتی و 5 پروژه دانشجویی را اجرا نموده و 4 پروژه در دست اجرا دارد که برون داد آن ارائه بیش از 150 مقاله علمی در سمینارها و نشریه های علمی ملی و بین‌المللی و چاپ 12 کتاب بوده است (به بخش انتشارات مراجعه نمائید).
این مرکز از نظر تشکیلاتی دارای 3 گروه پژوهشی تخصصی شامل گروه بوم شناسی، گروه تکثیر و پرورش و گروه تغذیه آبزیان و 3 باب آزمایشگاه تخصصی (بوم شناسی، تغذیه و زیست فناوری) (به بخش آزمایشگاه ها مراجعه نمائید)، یک باب کتابخانه با بیش از 4500 جلد کتاب و گزارشات تخصصی می باشد.

در چارچوب موافقتنامه‌ای که در سال 1372 با هدف تولید و بهره برداری بهینه از آبزیان (بخصوص کیلکا ماهیان) بین شیلات ایران و برنامه عمران سازمان ملل متحد (UNDP) بامضاء رسید، این مرکز در سال 1380 با محوریت تولید و مصرف فرآورده های خمیری ماهی به بهره برداری رسید.
 با توجه به وجود پتانسیل‌های تحقیقاتی مناسب، این مرکز در سال 1383 با هدف انجام تحقیقات تخصصی در زمینه فرآوری، حفظ کیفیت، تولید محصولات بارزش افزوده و تکمیل زنجیره ارزش، به موسسه تحقیقات علوم شیلاتی کشور ملحق گردید و از همان زمان با عنوان مرکز ملی تحقیقات فرآوری آبزیان تحت نظارت و مدیریت موسسه، نتایج حاصل از تحقیقات فرآوری آبزیان در کشور را جهت استفاده به بخش های اجرا و خصوصی ارائه نموده است.

راساس سیاست های مرکز کارآفرینی و نوآوری صنایع غذایی شیلات و آبزیان با هدف حمایت از ایده های نوآورانه مبتنی بر دانش برای ایجاد کسب و کارهای دانش بنیان، اقدام به تاسیس نخستین مرکز کارآفرینی و نوآوری تخصصی شیلاتی نموده است. فراخوان شناسایی و جذب ایده ها و طرح های فناورانه و نوآورانه در این حوزه در سامانه این مرکز به نشانه inofish.ifsri.ir بارگذاری گردیده است. پیش بینی شده است که این مرکز با بهره مندی از توانمندی های کارشناسی، آزمایشگاهی و پایلوت مجهز فرآوری آبزیان، ایده های نوآورانه با قابلیت تجاری سازی در محورهای فرآورده های نوین باارزش افزوده بالا از منابع شیلاتی، ماشین آلات و فرآیندهای تولید، بسته بندی، نگهداری و حمل و نقل فرآورده های شیلاتی، و تبلیغات، بازاریابی و فروش محصولات شیلاتی در بازارهای داخلی و بین المللی را پذیرش نموده و مورد حمایت قرار خواهد دهد.