چرای بیرویه و تخریب انسانی تهدیدی برای مراتع ؛
مراتع مسیر بوشهر به گناوه و دیلم سپر حفاظتی راهها و منابع طبیعی
به گزارش روابطعمومی مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان بوشهر، مراتع واقع در مسیر جاده بوشهر به گناوه و دیلم، تنها عرصههایی طبیعی با پوشش گیاهی پراکنده یا فصلی نیستند، بلکه بخشی مهم از نظام اکولوژیک و حفاظتی این منطقه به شمار میروند.
سجاد ابتکار، پژوهشگر مرکز تحقیقات بوشهر، گفت: این مراتع علاوه بر نقش مهمی که در حفظ تنوع زیستی، تعادل اکولوژیکی و پایداری چشمانداز طبیعی دارند، در حفاظت از حریم راهها، کاهش فرسایش بادی و آبی، تثبیت خاک و واپایش روانابهای سطحی نیز اهمیت بالایی دارند.
وی افزود: مسیر بوشهر به گناوه و دیلم به دلیل قرارگیری در اقلیم گرم و خشک تا نیمهخشک، با محدودیت منابع آبی، بارندگی نامنظم، تبخیر بالا و حساسیت زیاد خاک نسبت به تخریب روبهرو است و در چنین شرایطی، مراتع و پوشش گیاهی بومی منطقه نقشی حیاتی در حفظ ساختار خاک و جلوگیری از گسترش کانونهای فرسایشی ایفا میکنند.
ابتکار تصریح کرد: هرگونه تضعیف در این پوشش گیاهی میتواند زمینهساز ناپایداری در اراضی حاشیه جاده، افزایش گردوغبار، تشدید فرسایش سطحی و حتی آسیب به تأسیسات و زیرساختهای حملونقل شود.
وی ادامه داد: این عرصههای مرتعی در سالهای اخیر تحتتأثیر مجموعهای از فشارهای انسانی و محیطی با تهدیدهای جدی مواجه شدهاند که چرای بیرویه دام از مهمترین عوامل تخریب پوشش گیاهی در این منطقه است.
پژوهشگر مرکز تحقیقات بوشهر اضافه کرد: چرای بیرویه موجب کاهش توان بازسازی طبیعی مرتع، افت تراکم گونههای بومی و در نهایت برهنه شدن سطح خاک میشود.
وی افزود: تغییر کاربری اراضی، توسعههای غیراصولی، برداشتهای غیرمجاز، ترددهای خارجازمسیر، انباشت پسماند و سایر مداخلات انسانی نیز شرایط شکننده این زیستبوم را بیشازپیش بحرانی کرده است.
ابتکار گفت: نتیجه چنین روندی، کاهش تدریجی کیفیت مرتع، افت کارکردهای اکولوژیکی و افزایش احتمال بروز خسارتهای اقتصادی و زیستمحیطی در بلندمدت خواهد بود.
وی با تأکید بر ضرورت مدیریت پایدار این مراتع افزود: مدیریت پایدار مراتع مسیر جاده بوشهر به گناوه و دیلم، یک انتخاب اختیاری یا محدود به حوزه محیطزیست نیست، بلکه ضرورتی اجتنابناپذیر برای صیانت همزمان از منابع طبیعی و زیرساختهای راهبردی منطقه است.
ابتکار تصریح کرد: در صورت بیتوجهی به اصول بهرهبرداری اصولی و حفاظت از این عرصهها، کاهش پوشش گیاهی و فرسایش تدریجی خاک میتواند ضمن افت عملکرد طبیعی اکوسیستم، تهدیدهایی جدی برای پایداری حریم راهها، ایمنی تردد، تأسیسات جانبی و اراضی پیرامونی به همراه داشته باشد.
وی افزود: از این منظر، تخریب مراتع تنها یک مسئله زیستمحیطی نیست، بلکه میتواند به موضوعی زیرساختی، اقتصادی و حتی مدیریتی تبدیل شود.
پژوهشگر مرکز تحقیقات بوشهر با اشاره به راهکارهای مدیریتی این عرصهها گفت: واپایش و تنظیم چرای دام بر اساس ظرفیت برد مرتع، شناسایی و اولویتبندی عرصههای حساس و آسیبپذیر، احیای پوشش گیاهی بومی با استفاده از گونههای سازگار با شرایط اقلیمی منطقه، جلوگیری از تخریب فیزیکی حریم مرتع و پایش مستمر وضعیت پوشش گیاهی و فرسایش خاک از جمله مهمترین اقدامات در این زمینه است.
وی افزود: تدوین برنامههای منطقهای مبتنی بر دادههای میدانی و مطالعات اکولوژیک نیز میتواند در تصمیمگیری دقیقتر و اثربخشتر نقش مهمی ایفا کند.
ابتکار در ادامه گفت: در کنار اقدامات فنی و اجرایی، جلب مشارکت بهرهبرداران محلی و هماهنگی میان دستگاههای اجرایی از ارکان اساسی موفقیت در مدیریت پایدار این عرصهها به شمار میرود.
وی افزود: بدون همراهی دامداران، جوامع محلی، نهادهای مرتبط با راه و منابع طبیعی و مجموعههای اجرایی، دستیابی به حفاظت بلندمدت و اثربخش مراتع دشوار خواهد بود.
وی ادامه داد: رویکرد مشارکتی میتواند ضمن افزایش حس مسئولیتپذیری محلی، به کاهش تعارضات بهرهبرداری، بهبود نظارت میدانی و تسهیل اجرای طرحهای احیایی کمک کند.
ابتکار در پایان گفت: حفاظت از مراتع مسیر جاده بوشهر به گناوه و دیلم را باید فراتر از یک اقدام مقطعی یا صرفاً زیستمحیطی نگریست، چرا که این موضوع بخشی از راهبرد توسعه پایدار منطقه و اقدامی پیشگیرانه برای حفظ امنیت، پایداری و بهرهوری بلندمدت زیرساختها و منابع طبیعی به شمار میرود.
وی افزود: هرچه مدیریت این عرصهها علمیتر، منسجمتر و آیندهنگرانهتر باشد، امکان حفظ کارکردهای طبیعی، کاهش هزینههای ناشی از تخریب و تقویت تابآوری سرزمینی در این ناحیه بیشتر خواهد شد.
