آغاز فاز دوم پایش پوشش گیاهی جنگل‌های زاگرس در ایلام؛ گامی راهبردی برای ارزیابی اثرات تغییرات اقلیمی و حفاظت از سرمایه‌های طبیعی کشور

به گزارش روابط عمومی مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان ایلام، فریدون سلیمانی بیان کرد: فاز دوم طرح ملی پایش پوشش گیاهی جنگل‌های زاگرس با همت پژوهشگران مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی کشور آغاز شده است. فاز نخست این پروژه در سال ۱۴۰۰ اجرا شد و اکنون پس از گذشت پنج سال، مرحله دوم آن در سال ۱۴۰۵ با هدف پایش درازمدت تغییرات کمی و کیفی پوشش گیاهی و بررسی روند تحولات اکولوژیکی جنگل‌های زاگرس در دستور کار قرار گرفته است.

وی افزود: جنگل‌های زاگرس با مساحتی حدود ۶ میلیون هکتار، نزدیک به یک‌پنجم مساحت کشور و حدود ۴۴ درصد از کل جنگل‌های ایران را در بر می‌گیرند و از مهم‌ترین زیست‌بوم‌های طبیعی کشور محسوب می‌شوند. این جنگل‌ها نقش تعیین‌کننده‌ای در حفظ منابع آب، جلوگیری از فرسایش خاک، تعدیل شرایط آب و هوایی، حفاظت از تنوع زیستی و ذخایر ژنتیکی کشور دارند.

معاون پژوهش و فناوری ادامه داد: این اکوسیستم ارزشمند در سال‌های اخیر تحت تأثیر عوامل مختلفی از جمله تغییرات اقلیمی، کاهش بارندگی، افزایش دما، بهره‌برداری‌های بی‌رویه، وابستگی معیشتی جوامع محلی به منابع جنگلی و کاهش منابع آبی با آسیب‌های جدی مواجه شده است. از این رو، اجرای برنامه‌های پایش مستمر و علمی برای ارزیابی وضعیت جنگل‌ها و تدوین راهکارهای مدیریتی ضروری به نظر می‌رسد.

سلیمانی با اشاره به اهمیت این طرح ملی گفت: تاکنون مطالعات متعددی در جنگل‌های زاگرس انجام شده است اما به دلیل پراکندگی زمانی و مکانی داده‌ها، امکان مقایسه و پایش منظم تغییرات در دوره‌های مشخص فراهم نبوده است. این پروژه با ایجاد یک نظام پایش استاندارد و تکرارپذیر، امکان ارزیابی روند تغییرات پوشش گیاهی را در بازه‌های زمانی مشخص فراهم می‌کند.

وی تصریح کرد: این پژوهش هم‌اکنون در ۹ استان زاگرسی شامل ایلام، آذربایجان غربی، کردستان، کرمانشاه، لرستان، چهارمحال و بختیاری، کهگیلویه و بویراحمد، فارس و خوزستان در حال اجرا است و عملیات میدانی آن در استان ایلام با موفقیت به پایان رسیده است.

سلیمانی خاطرنشان کرد: در اجرای این طرح از دستورالعمل استاندارد برنامه بین‌المللی ICP Forests اروپا استفاده شده است. بر این اساس، سطح نمونه‌برداری پوشش گیاهی در هر قطعه یک هکتاری، ۴۰۰ متر مربع شامل چهار قطعه ۱۰۰ متر مربعی در نظر گرفته شده است.

وی افزود: برای بررسی دقیق پوشش کف جنگل، در هر قطعه ۱۰۰ متر مربعی، پنج ریزقطعه نمونه یک متر مربعی مستقر شده و در مجموع در هر قطعه یک هکتاری، ۲۰ ریزقطعه یک متر مربعی مورد مطالعه قرار گرفته است.

سلیمانی یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های فاز دوم این پروژه را بازیابی دقیق قطعات نمونه‌برداری شده در فاز نخست عنوان کرد و گفت: پژوهشگران با استفاده از مختصات جغرافیایی، تصاویر ثبت شده و نشانه‌گذاری‌های میدانی سال ۱۴۰۰، موفق به شناسایی و استقرار مجدد در همان قطعات و ریزقطعه‌های نمونه‌برداری شدند تا امکان مقایسه دقیق و علمی داده‌ها در طول زمان فراهم شود.

وی درباره نحوه جمع‌آوری اطلاعات اظهار کرد: داده‌های مورد نیاز در قالب سه فرم اصلی برداشت می‌شوند. در فرم نخست که مربوط به اشکوب درختی و درختچه‌ای است، اطلاعاتی نظیر مختصات UTM، شیب، جهت دامنه، ارتفاع از سطح دریا، درصد پوشش هر اشکوب و فهرست گونه‌های چوبی ثبت می‌شود.

معاون پژوهش و فناوری مرکز تحقیقات ایلام ادامه داد: فرم دوم به بررسی وضعیت زادآوری اختصاص دارد که در آن اطلاعاتی شامل تراکم گونه‌ها، منشأ زادآوری اعم از دانه‌زاد یا شاخه‌زاد، ارتفاع نهال‌ها، قطر تاج، وضعیت جوانه انتهایی و سلامت گیاهان ثبت و ارزیابی می‌شود.

ایشان افزود: در فرم سوم که مربوط به پوشش کف جنگل است، در هر ریزقطعه یک متر مربعی، اطلاعات مربوط به تراکم گونه‌های گیاهی، فراوانی و چیرگی، شکل زیستی، مرحله فنولوژی، درصد پوشش گیاهی، میزان لاشبرگ، درصد خاک لخت و وضعیت فرسایش خاک ثبت می‌شود.

سلیمانی تأکید کرد: خروجی نهایی این طرح، ایجاد یک بانک اطلاعاتی جامع، استاندارد و قابل مقایسه از وضعیت پوشش گیاهی، زادآوری و شرایط اکولوژیکی جنگل‌های زاگرس خواهد بود که امکان پایش

بلندمدت و ارزیابی دقیق اثرات تغییرات اقلیمی، مدیریتی و انسانی را فراهم می‌کند.

وی در پایان اظهار داشت: نتایج حاصل از این پروژه می‌تواند به عنوان یک مرجع علمی معتبر در تدوین برنامه‌های حفاظتی، احیایی و مدیریتی جنگل‌های زاگرس مورد استفاده قرار گیرد و زمینه‌ساز تصمیم‌گیری‌های مبتنی بر شواهد برای صیانت از این سرمایه ارزشمند ملی باشد.