با تأکید بر ضرورت تلفیق «امنیت زیستی» و «اصلاحنژاد هوشمند» در صنعت آبزیپروری؛
نقشه راه ملی ارتقای بهرهوری در صنعت میگو ترسیم شد / گذار از «کنترل بیماری» به «مدیریت ژنتیک»
چهارمین نشست تخصصی بخش بهداشت و بیماریهای آبزیان مؤسسه تحقیقات علوم شیلاتی کشور با هدف تبیین استراتژیهای نوین در حوزه «اهمیت سلامت و ژنتیک مولدین میگو»، با حضور جمعی از برجستهترین محققان و متخصصان این حوزه برگزار شد. در این نشست، ضمن مرور دستاوردهای دو دهه تولید مولدین عاری از بیماریهای خاص (SPF) در کشور، بر ضرورت گذار از رویکردهای سنتی به سمت برنامههای اصلاحنژاد مبتنی بر «انتخاب ژنومی» جهت تضمین پایداری صنعت میگو تأکید شد.
به گزارش روابط عمومی موسسه تحقیقات علوم شیلاتی کشور، چهارمین نشست تخصصی بخش بهداشت و بیماریهای آبزیان مؤسسه ، روز سهشنبه ۲۴ شهریورماه ۱۴۰۵ بهصورت حضوری و آنلاین برگزار و بستری برای هماندیشی پیرامون چالشهای بنیادین صنعت میگو و ارائه راهکارهای علمی برای تقویت تابآوری این صنعت فراهم کرد.
مروری بر دو دهه تلاش برای بومیسازی مولدین SPF
در بخش نخست، بابک قائدنیا، مدیر گروه بیماریهای سختپوستان، با تشریح مسیر پرفراز و نشیب تولید میگوی کشور از سال ۱۳۸۰ تا ۱۴۰۳، به دستاوردهای ملی در حوزه تولید مولدین SPF اشاره کرد. وی تشکیل کمیتههای تخصصی امنیت زیستی و اصلاحنژاد، راهاندازی پایلوت در ایستگاه بندرگاه و تحویل بیش از ۱۰ هزار جفت مولد SPF به مراکز تکثیر را از اقدامات راهبردی برشمرد و بر نقش کلیدی غربالگری پاتوژنها به عنوان پیشنیاز هرگونه برنامه اصلاحنژادی تأکید کرد.
تغییر پارادایم جهانی: از «علت مرگ» به «مدیریت ریسک»
شاپور کاکولکی، رئیس بخش بهداشت و بیماریهای آبزیان، ضمن ارائه تحلیلی از روند کمی و کیفی تولید میگو در جهان و رشد قابلتوجه تولیدکنندگان پیشرو نظیر اکوادور، هند و ویتنام، بر لزوم بازنگری در مدلهای مدیریتی تأکید کرد. وی با بیان اینکه موفقیت جهانی صنعت در گرو تلفیق هوشمندانه SPF، امنیت زیستی و ژنتیک است، تصریح کرد: صنعت میگو باید از دوران «جستجوی علت مرگ» به سمت «دوران کاهش ریسک و حفظ سرمایه» حرکت کند.
لزوم استقرار نظام اصلاحنژاد مبتنی بر ژنومیک
در ادامه، عقیل دشتیاننسب با تأکید بر اینکه مفهوم سلامت فراتر از بقای صرف است، بر پیچیدگی رابطه میان رشد و مقاومت در میگو تأکید کرد. وی پیشنهاد داد نقشه راه کشور با ایجاد بانک ژنومی، ثبت شجره استاندارد و اجرای «انتخاب ژنومی» (Genomic Selection) تکمیل شود تا انتخاب همزمان صفاتِ رشد، مقاومت و بقا محقق گردد.
محمد خلیلپذیر نیز با هشدار نسبت به خطرات «همخونی» (Inbreeding) در مراکز تکثیر، به تضاد بنیادین در اصلاحنژاد تجاری پرداخت. وی تأکید کرد که استفاده از ابرمولدها بدون مدیریت ژنتیکی، کاهش شدید هتروزیگوستی و افت بقا را به همراه دارد. به گفته وی، استاندارد طلایی مدیریت همخونی، استفاده از شاخصهای نوین ژنتیکی (مانند F_ROH) و استراتژی تولید هیبرید تجاری است که باید به عنوان شرط پایداری بلندمدت در دستور کار قرار گیرد.
جمعبندی و الزامات اجرایی
در پایان، کاکولکی ضمن جمعبندی مباحث، بر ضرورت تدوین برنامه ملی اصلاحنژاد میگوی مقاوم به بیماری (Disease-Resilient) با همکاری مراکز استانی تأکید کرد. مهمترین محورهای مورد تأکید جهت اجرا در سالهای آتی به شرح زیر اعلام شد:
• تقویت زیرساختهای تولید مولدین SPF داخلی جهت کاهش وابستگی؛
• راهاندازی بانک اطلاعات ژنومی و شجره ملی؛
• طراحی و استانداردسازی چالشتستها برای بیماریهای اولویتدار؛
• آموزش مفاهیم نوین اصلاحنژادی (Genomic Selection) به بهرهبرداران؛
• پایش مستمر و دقیق شاخصهای همخونی در تمامی مراکز تکثیر کشور.
این نشست با اجماع نظر متخصصان بر این نکته به پایان رسید که تداوم موفقیت در صنعت میگو بدون تلفیق دانش سلامت با تکنولوژیهای نوین ژنتیکی امکانپذیر نخواهد بود.
