گفتگوی اختصاصی کارشناسان مرکز تحقیقات بوشهر با خبرگزاری ایرنا
دانش و آب، پشتوانه ماندگاری نخلستانهای بوشهر
به گزارش روابط عمومی مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی ایتان بوشهر به نقل از خبرگزاری ایرنا ۲۵ شهریور در تقویم رسمی کشور به عنوان "روز خرما" نامگذاری شده است. این مناسبت بر اساس مصوبه جلسه ۸۹۱ شورای عالی انقلاب فرهنگی در ۱۴ آذر ۱۴۰۲ و به پیشنهاد شورای فرهنگ عمومی به تقویم رسمی کشور افزوده شد و از سال ۱۴۰۳ مورد توجه قرار گرفت.
خرما از کهنترین محصولات کشاورزی جهان بویژه مناطق گرمسیری است.سابقه کشت آن در ایران به هزاران سال پیش بازمیگردد. این محصول علاوه بر نقش مهم در تغذیه، در ایجاد اشتغال، درآمدزایی، امنیت غذایی و توسعه کشاورزی نیز اهمیت دارد.تداوم تولید آن امروزه به عناصر پایه دانش و آب همچون تجربه نخلداران ،مدیریت علمی آفات و بیماریها، اصلاح نخیلات، تغذیه مناسب درختان و توسعه سامانههای نوین آبیاری وابسته است.
بوشهر؛ یکی از قطبهای تولید خرما
بر اساس آخرین آمار ۶ میلیون اصله نخل مساحتی بالغ بر ۴۱ هزار هکتار از اراضی استان بوشهر را در بر میگیرند و آن را به یکی از قطبهای مهم و اصلی تولید خرما در کشور بدل میسازند به طوریکه طبق آخرین برآوردها، از مجموع ۱.۶۸ میلیون تن خرمای تولید در کشور استان بوشهر با تولید سالانه ۲۳۰ هزار تن سهم ۱۵ درصد در این امر را از آن خود کرده است.
در این میان شهرستان دشتستان بعنوان خرماخیز ترین منطقه استان بوشهر ۷۵ درصد از نخیلات این استان را در بر دارد و پس از آن شهرستانهای تنگستان، جم، دشتی، بوشهر و گناوه در ردههای بعدی قرار دارند.
رئیس سازمان جهاد کشاورزی استان بوشهر در این باره اظهار کرد: برداشت خرما در این استان نیمه دوم ماه جاری ( شهریور) آغاز شده و برآورد ها حکایت از تولید ۲۳۰ هزار تن از این محصول کشاورزی است که نسبت به سال گذشته ۲۰ هزار تن افزایش را به دنبال داشت .
مرتضی بحرانی در گفت وگو با ایرنا افزود: قریب ۷۵ درصد از خرمای تولیدی استان بوشهر مربوط به واریته کبکاب، ۱۵ درصد واریته زاهدی و ۱۰ درصد مربوط به سایر ارقام است.
وی درباره بازار خرما نیز گفت: از مجموع ۲۳۰ هزار تن خرمای تولیدی استان، حدود ۴۵ هزار تن صادر میشود و بخش عمده باقیمانده نیز در داخل کشور به مصرف مردم و صنایع فرآوری میرسد.
سلامت نخیلات پیش شرط افزایش محصول
افزایش تولید خرما در بوشهر، در کنار ظرفیتهای موجود، نیازمند مراقبت مستمر از نخلستانها و مدیریت عوامل خسارتزا است. آفات، بیماریها، مشکلات تغذیهای و انتخاب ارقام کممحصول از جمله عواملی هستند که میتوانند بر عملکرد نخیلات اثر بگذارند.
یکی از کارشناسان گیاه پزشکی مرکز تحقیقات کشاورزی استان در این باره به خبرنگار ایرنا گفت: متوسط عملکرد خرما به ازای هر درخت در ایران ۲۷/۲ کیلوگرم است که در مقایسه با کشورهای خرماخیزی مانند عربستان با عملکرد ۶۰ تا ۷۰ کیلوگرم، رقم پایینی به شمار میرود.
زهرا محمدی افزود: از دلایل عمده پایینبودن عملکرد میتوان به ارقام کممحصول، مشکلات تغذیه درختان و خسارت ناشی از آفات و بیماریها اشاره کرد.
وی یادآورشد: تاکنون حدود ۶۲ گونه آفت روی خرما در جهان گزارش شده است که سوسکهای کرگدنی، کنه گردآلود خرما و زنجرک خرما از جمله آفات مهم این محصول هستند.
محمدی تأکید کرد: مدیریت و کنترل بهتر آفات نخلستان و انبار، بیماریها و علفهای هرز و همچنین شناخت عوامل خسارتزا، نخستین گام در برنامههای کنترلی است.
به گفته وی، تاکنون چهار گونه شپشک روی درخت خرما در استان بوشهر گزارش شده که مهمترین آنها شپشک شفاف خرما و سپردار سفید خرماست. این آفات در مواردی در نخلستانهای دشتستان تا ۷۰ درصد خسارت وارد میکنند.
این کارشناس کشاورزی معتقد است کنه برخی از آفات خرما سالانه خسارتهای بسیاری به این محصول وارد میکند و در همین راستا کشاورزان بدلیل عدم اگاهی و از سر استیصال نسبت استفاده بیش از اندازه سموم شیمیایی برای مبارزه با آن اقدام میکنند که این امر خود موجب مقاومشدن و سازگاری آفت،در گذر زمان شده و در نهایت افزایش سالانه آن را بدنبال دارد.
مرتضی بحرانی رئیس سازمان جهاد کشاورزی استان بوشهر در این باره عنوان کرد: کارشناسان با حضور مستمر در عرصه، هرگونه افزایش جمعیت آفت و نیاز به مبارزه شیمیایی را به باغداران اطلاعرسانی کنند و در صورت نیاز، از سموم توصیهشده سازمان حفظ نباتات طبق دستورالعمل استفاده شود.
الزام تقویت آموزش و پژوهش
آنچه بدیهی است آموزش در بخش کشاورزی تلفیقی از علم و تجربه را بدنبال دارد که این امر در رسیدن به نتایج مطلوب بویژه در تداوم تولید محصولات کشاورزی با باردهی بالا امروزه نقش مهمی را ایفا میکند.
مدیر هماهنگی ترویج سازمان جهاد کشاورزی استان بوشهر به نگرانیهای ناشی از بروز خسارات توسط عوامل بیماریزا و آفات در نخلستانهای استان اشاره کرد و برگزاری رویدادهای آموزشی ترویجی ویژه کنترل آنها در نقاط خرماخیز را حائز اهمیت دانست.
شهریار مرشدی با اشاره به اهمیت کنترل زنجرک، کرم گردهخوار، کرم میوهخوار و کنه گردآلود افزود: این برنامهها در سال جاری تاکنون در حومه شهر " اهرم " مرکز شهرستان تنگستان و بخش های "فاریاب" و "آبپخش" شهرستان دشتستان برگزار شده و اجرای آنها در سایر مناطق استان نیز در حال برنامهریزی است.
حسن کازرونی کارشناس بخش منابع طبیعی مرکز تحقیقات بوشهر نیز با اشاره به بیماری خشکیدگی برگ خرما گفت: این بیماری در نخلستانهای استانهای خرماخیز کشور از جمله خوزستان، بوشهر، کرمان، فارس، سیستان و بلوچستان، هرمزگان و خراسان جنوبی مشاهده شده و موجب کاهش فتوسنتز، اختلال در نسبت برگ سبز به خوشه و در نهایت افت باردهی و زوال درختان خرما میشود.
وی بر اهمیت آموزش و پژوهش در حوزه بیماریهای گیاهی و انتقال تجربههای علمی به نسل جدید پژوهشگران تأکید کرد و افزود:این امر ضرورتی حیاتی برای حفظ سلامت نخلستانهای کشور دارد.
آبیاری نوین، گامی برای پایداری نخلستان
در کنار مدیریت آفات، اصلاح شیوه آبیاری و افزایش بهرهوری آب از مهمترین برنامههای مربوط به نخیلات بوشهر است به طوریکه اکنون اجرای سامانههای نوین آبیاری در نخیلات و اراضی کشاورزی استان، مصرف آب هر اصله نخل را از ۱۲۰ مترمکعب به کمتر از ۳۰ مترمکعب کاهش داده و زمینه صرفهجویی بیش از ۶۶ درصدی آب را فراهم کرده است.
مدیر آب و خاک و امور فنی و مهندسی سازمان جهاد کشاورزی استان بوشهر در این باره گفت: اکنون ۳۰ درصد نخیلات استان، معادل ۱۲ هزار هکتار، زیر پوشش سامانههای آبیاری تحت فشار قرار دارند.
مهدی اعتمادی ادامه داد: میانگین برداشت خرما در باغهای مجهز به سامانههای نوین آبیاری به حدود ۵.۵ تن در هکتار رسیده و در برخی نخلستانهای شهرستان جم، عملکرد هر اصله نخل به ۱۲۰ کیلوگرم محصول افزایش یافته است.
بر اساس نظر کارشناسان مدیریت صحیح باغها و جایگزینی ارقام کمبازده با ارقام اقتصادی،میتواند عملکرد هر اصله نخل را به بیش از ۱۰۰ کیلوگرم محصول برساند اما در این میان نقش زیرساختهای مهم همچون آب و تغذیه آن در سالهای خشک کم آبی اخیر برجسته بوده و بعنوان اثرگذارترین عنصر مطرح است.
آب و حیات نخلستان
کشاورزی استان بوشهر در سالهای گذشته به دلیل کاهش بارندگی با مشکلات عدیده ای روزبرو بوده است و در همین راستا مسئولین و دولتمردان با تعبیه سدها در مسیر روانآب ها نسبت به ذخیره انها و استفاده در زمان مناسب برآمدند که در این میان سد دالکی بعنوان یکی از مخازن استراتژیک بزرگترین منطقه خرماخیز استان یعنی دشتستان امروزه بسیار مورد توجه میباشد که اکنون در مرحله تامین منابع مالی مورد نیاز با ۶۳ درصد دچار باز ایستایی شده است.
رحیم خادمی کارشناس خبره مرکز تحقیقات کشاورزی استان بوشهر در این باره به خبرنگار ایرنا بیان کرد: با کاهش بارندگی شوری آب چاه مناطق افزایش یافته ور در همین راستا کشاورزان با مشکلات بسیاری روبرو میشوند.به طور کلی آبیاری منظم و استفاده از آبهای دارای EC کمتر از ۸ هزار بین ۳۰ تا ۴۰ درصد بر کیفیت و کمیت محصولات خرما اثر گذار است.
اصغر یکی از نخلداران منطقه از کمبود بارندگی و کاهش آب ورودی به نخلستانش گفت و افزود: این پیشه که سالها است نسل به نسل در میان خانواده ما منتقل شده امروزه در کنج خشک اراضی دشتستان خاک میخورد و با بی توجهی و ناامیدی نسلهای جدید روبرو شده و من در حفظ آن دچاز استیصال و ناتوانی شدهام.
سبحان بعنوان راننده تاکسی تلفنی در یکی از شهرهای کوچک توابع دشتستان به خبرنگار ایرنا بیان کرد: کم آبی موجب کاهش محصول و بروز آفات و بیماریها و در نهایت هزینهبر شدن باغداری نخیلات شد و من مجبور به کنار گذاشتن ان و روی آوردن به این شغل شدم.
تلفیق دانش،آب و تجربه ناجی جان نخلستان
یکی از کشاورزان پیشکسوت و فعال شهر "وحدتیه "دشتستان که در تولید انواع گونههای خرما پیشرو است برغم اظهارات سایر کشاورزان منطقه بارندگیهای سالهای اخیر را فرصتی قابل تامل و توجه دانسته و با انجام اقدامات علمی و تجربی نه تنها نسبت به نگاهداشت نخلستان اقدام کرده که از گونههای اقتصادی و برجسته نیز بهره برده است.
مجید کشاورز به خبرنگار ایرنا بیان کرد: درست است که در سالهای دور نسبت به احداث چاه اقدام کردم اما امروزه با کم آب شدن سفرههای زیر زمینی استخری را با پوشش اقتصادی و مستحکم ژئوممبران احداث نموده و نسبت به ذخیره آب باران اقدام کرده ام.
وی ادامه داد: براساس تحقیقات انجام شده میانگین بارش باران در دشتستان در فصلهای بارش بین ۱۲ تا ۳۶ ساعت است که این امر نشان دهنده هدر رفت روان آبها و سرریز آن به دریا میشود در همین راستا با احداث این استخر،ذخیره آب باران در فصلهای مورد نیاز این نزولات را با آب چاه ترکیب کرده و تغذیه متعادل آبی را برای محصولاتم رقم میزنم.
تداوم تولید خرما در بوشهر، نیازمند همکاری بین بخشی نخلداران، کارشناسان و دستگاههای اجرایی است. توسعه آبیاری نوین، اصلاح نخیلات، تغذیه مناسب، پایش مستمر آفات و بیماریها و استفاده هدفمند از روشهای علمی میتواند سلامت نخلستانها و جایگاه خرمای بوشهر را در بازارهای داخلی و خارجی تقویت کند.
