دستاورد علمی جدید انستیتو تحقیقات بین‌المللی ماهیان خاویاری در توسعه فناوری تشخیص جنسیت ماهیان خاویاری

به گزارش روابط عمومی انستیتو تحقیقات بین‌المللی ماهیان خاویاری، پژوهشگران انستیتو تحقیقات بین‌المللی ماهیان خاویاری موفق شدند با توسعه روشی مبتنی بر شاخص‌های ریخت‌سنجی، امکان تشخیص جنسیت فیل‌ماهیان زیر 3 سال را با دقتی نزدیک به ۸۰ درصد فراهم کنند؛ دستاوردی که می‌تواند نقش مؤثری در کاهش هزینه‌های تولید، افزایش بهره‌وری مزارع پرورش ماهیان خاویاری و توسعه فناوری‌های بومی در صنعت آبزی‌پروری کشور ایفا کند.

علی حلاجیان، مجری پروژه و پژوهشگر انستیتو تحقیقات بین‌المللی ماهیان خاویاری، با بیان اینکه گونه اصلی پرورش ماهیان خاویاری در مزارع، گونه فیل ماهی است و تشخیص زودهنگام جنسیت در این گونه از ماهیان یکی از مهم‌ترین چالش‌های صنعت پرورش ماهیان خاویاری است، اظهار کرد: از یک سو، ماهیان خاویاری رشد کندی دارند و دیر به بلوغ جنسی می‌رسند واز سوی دیگر، هدف اصلی پرورش دهندگان، تولید خاویار است که تنها از ماهیان ماده استحصال می‌شود. بنابراین، نگهداری هم‌زمان ماهیان نر و ماده تا پایان دوره پرورش، هزینه‌های قابل توجهی را به تولیدکنندگان تحمیل می‌کند؛ زیرا ماهیان نر از نظر تولید خاویار فاقد بازده اقتصادی هستند.

وی افزود: از همین رو، تفکیک جنسیت در سنین زیر سه سال، یکی از نیازهای اساسی مزارع پرورش ماهیان خاویاری محسوب می‌شود تا پرورش‌دهندگان بتوانند با اطمینان بیشتری تنها ماهیان ماده را تا زمان استحصال خاویار نگهداری کنند. با این حال، تا پیش از انجام این پژوهش، دیدگاه غالب در میان کارشناسان شیلات بر این بود که تشخیص جنسیت ماهیان خاویاری بر اساس ویژگی‌های ظاهری و شاخص‌های ریخت‌سنجی امکان‌پذیر نیست و برای این منظور باید از روش‌هایی نظیر لاپاراسکوپی، سونوگرافی یا سایر روش‌های تخصصی استفاده شود.

مجری پروژه با اشاره به نتایج به‌دست‌آمده تصریح کرد: یافته‌های این پژوهش نشان داد که با بهره‌گیری از شاخص‌های ریخت‌سنجی می‌توان جنسیت فیل‌ماهیان را با دقتی نزدیک به ۸۰ درصد پیش‌بینی و آن ها را تفکیک کرد. این نتیجه، دیدگاه رایج مبنی بر غیرقابل تشخیص بودن جنسیت ماهیان خاویاری از طریق ریخت‌سنجی را به چالش می‌کشد و نشان می‌دهد که این روش می‌تواند به‌عنوان یک ابزار غیرتهاجمی، سریع، کم‌هزینه و کاربردی در کنار سایر روش‌های تشخیصی مورد استفاده قرار گیرد. وی در پایان خاطرنشان کرد: این دستاورد حاصل چندین سال مطالعه، پایش مستمر و تحلیل داده‌های ریخت‌سنجی است و می‌تواند زمینه‌ساز توسعه فناوری‌های بومی، ارتقای دانش فنی و افزایش بهره‌وری در صنعت خاویاری کشور باشد.

به گفته حلاجیان، به‌کارگیری این فناوری علاوه بر کاهش هزینه‌های تشخیص جنسیت، موجب افزایش سرعت غربالگری، کاهش نیاز به استفاده مکرر از روش‌های تهاجمی، کاهش تنش واردشده به ماهیان و بهبود مدیریت گله‌های مولد خواهد شد و می‌تواند در برنامه‌های اصلاح نژاد و افزایش بهره‌وری اقتصادی مزارع پرورش ماهیان خاویاری نقش قابل توجهی ایفا کند.

انستیتو تحقیقات بین‌المللی ماهیان خاویاری، به‌عنوان یکی از مراکز تخصصی مؤسسه تحقیقات علوم شیلاتی کشور، با بهره‌گیری از توان علمی پژوهشگران خود، توسعه فناوری‌های نوین، تولید دانش فنی و ارائه راهکارهای کاربردی در حوزه شیلات و آبزی‌پروری را در راستای تحقق امنیت غذایی، توسعه اقتصاد دریامحور و ارتقای جایگاه صنعت شیلات کشور به‌صورت مستمر دنبال می‌کند.