برگزاری کارگاه آموزشی «شناسایی مولکولی تاسماهیان ایران و ردیابی مولکولی تقلب در خاویار و محصولات ماهیان خاویاری»

به گزارش روابط عمومی انستیتو تحقیقات بین‌المللی ماهیان خاویاری، کارگاه آموزشی «شناسایی مولکولی تاسماهیان ایران و ردیابی مولکولی تقلب در خاویار و محصولات ماهیان خاویاری» با حضور بیش از ۴۰ نفر از کارشناسان و محققان کشور، به‌صورت برخط، در روز ۲۲ شهریور ۱۴۰۵ برگزار شد.

این کارگاه با تدریس شیرین جمشیدی برگزار شد و در آن مباحث مرتبط با شناسایی مولکولی گونه‌های تاسماهیان، روش‌های ردیابی تقلب در خاویار و محصولات حاصل از ماهیان خاویاری و کاربرد نشانگرهای مولکولی در صحت‌سنجی این محصولات ارائه شد.
مدرس کارگاه با اشاره به ارزش اقتصادی و تجاری بالای ماهیان خاویاری به دلیل کیفیت گوشت و ارزش خاویار، اظهار داشت: صید بیش از حد و غیرقانونی از جمله عوامل مؤثر در کاهش ذخایر و تولید خاویار ماهیان خاویاری بوده است. ازاین‌رو، با توجه به ارزش بالای خاویار و گوشت این ماهیان، رعایت الزامات مربوط به تجارت و حفاظت از گونه‌ها و همچنین ردیابی و تشخیص تقلب در عرضه محصولات خاویاری از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است.

وی افزود: یکی از روش‌های مؤثر برای شناسایی تقلب در محصولات ماهیان خاویاری، ردیابی مولکولی بر اساس اطلاعات ژنتیکی گونه‌ای است که محصول از آن تهیه شده است. در این زمینه، دو مفهوم Fraud Detection به معنای شناسایی و ردیابی تقلب و Mislabeling به معنای برچسب‌گذاری نادرست یا جایگزینی محصول با گونه‌ای مشابه مطرح است.

جمشیدی با اشاره به عرضه خاویار حاصل از گونه‌های مختلف تاسماهیان در بازارهای جهانی، گفت: گونه‌هایی از جمله تاسماهی روسی(Acipenser gueldenstaedtii)، ازون‌برون (A. stellatus)، تاسماهی سفید(A. transmontanus)، تاسماهی سیبری (A. baerii) و فیل‌ماهی (Huso huso) از گونه‌های مهم تاسماهیان مورد استفاده در تولید خاویار هستند. در مقابل، تخم برخی گونه‌های غیرتاسماهیان نیز به دلیل شباهت ظاهری می‌تواند به‌عنوان جایگزین خاویار عرضه شود که از جمله آن‌ها می‌توان به Cyclopterus lumpus، Eumicrotremus orbis و Mallotus villosus اشاره کرد. وی ادامه داد: در ردیابی مولکولی، از DNA میتوکندریایی و DNA هسته‌ای استفاده می‌شود. به دلیل تعداد نسخه‌های بیشتر DNA میتوکندریایی و الگوی وراثت مادری آن، این نوع DNA در مطالعات شناسایی گونه‌ها مورد توجه ویژه قرار گرفته است. همچنین ژن‌های نشانگر یا بارکدینگ مولکولی از جمله COI، Cyt b و D-loop در مطالعات مربوط به شناسایی گونه‌های تاسماهیان ایران و سایر نقاط جهان کاربرد گسترده‌ای داشته‌اند.

به گفته مدرس کارگاه، این نشانگرها علاوه بر تشخیص گونه و ردیابی تقلب در خاویار، در صحت‌سنجی برخی محصولات فرآوری‌شده و فرآورده‌های مرتبط با خاویار، از جمله کرم‌ها و عصاره‌های خاویار نیز کاربرد دارند. جمشیدی همچنین با اشاره به پیشرفت‌های اخیر در فناوری‌های مولکولی اظهار داشت: استفاده از روش‌های توالی‌یابی نسل جدید (NGS) و بررسی DNA هسته‌ای، امکان شناسایی نشانگرهای ژنتیکی دقیق‌تر و تشخیص جایگاه‌های ژنتیکی متفاوت را فراهم کرده و در شناسایی هیبریدها و گونه‌های نزدیک به یکدیگر اهمیت ویژه‌ای دارد.

وی در خاتمه تأکید کرد: برای دستیابی به نتایج دقیق‌تر در ردیابی تقلب و صحت‌سنجی محصولات خاویاری، استفاده تلفیقی از نشانگرهای مولکولی میتوکندریایی و هسته‌ای گونه‌ها ضروری به نظر می‌رسد. در پایان  به پرسش‌های مطرح‌شده از سوی شرکت‌کنندگان پاسخ داده شد